Moerasplanten of helofyten.

De functie van planten in de vijver is velerlei. Planten dragen bij tot het esthetische aspect, ze dienen als schuilplaats voor allerlei dieren, en ze schermen een deel van het licht af.

Wat betreft zuiveren van water spelen planten een grote rol. Plantenwortels kunnen fungeren als mechanische zeven waar grof vuil blijft tussen hangen, als adsorptieoppervlak waar kleine deeltjes op neerslaan, als drager van nuttige nitrificerende bacteriën (die zuurstofbehoeftig zijn en dus graag op planten zitten), als verbruikers van de reststoffen van de afbraak processen.

Wat men ook beweert, geen enkel filtersysteem kan wat planten kunnen, en dat is fosfaten en nitraten opslorpen en omzetten tot weefsel. Vijverfilters zijn zeer nuttig, want deze filters zeven het grove vuil weg, laten zware deeltjes bezinken en zetten met behulp van bacteriën de giftige ammoniak om in nitriet en vervolgens in nitraat maar dan stopt het eigenlijk. Er wordt veel geschreven over speciale filtersubstraten die door de aanwezigheid van anaerobe zones het nitraat zouden omzetten in luchtstikstofgas.

Helaas werkt dit maar bij voor een klein percentage, en werkt het nog minder bij wat hogere pH. Gevolg is dat men ondanks de goede werking van deze filters blijft zitten met nitraat dat zich zal ophopen. Hetzelfde geldt voor fosfaat, een ander eindproduct van de filter. In rijk van planten voorziene vijvers worden nitraten en fosfaten verbruikt door de planten om te groeien. In vijvers met alleen maar vissen of met te weinig planten is er ophoping. Daarom is het nodig geregeld een deel van het water te verversen om het te verdunnen, of zo te verwijderen.

Hoe sneller een plant groeit hoe meer voedingstoffen hij verbruikt. Vooral grasachtige voldoen erg goed. Ze moeten de hoofdmoot uitmaken van de moerasbeplanting.

Maar welke vijverplanten zijn geschikt voor moeras of plantenfilters?

Eigenlijk zijn nagenoeg alle vijverplanten geschikt want ze gebruiken allemaal nitraten en/of fosfaten als voeding, maar sommige zijn beter geschikt door hun opname of groei. De meeste helofytplanten zijn gras- of rietachtig maar er zijn er ook met een langwerpig blad. Er zijn heel veel soorten die bloeien met prachtige bloemen, maar allemaal hebben ze een sterk wortelstelsel waarmee ze veel voedingsstoffen uit het water halen. Door deze functie zijn ze uitstekend te gebruiken om de vijver helder en schoon te houden.

Door een zorgvuldige keuze te maken tussen de verschillende planten en de verschillende bloeiperioden, kunt u het hele seizoen prachtig bloeiende helofyten in uw moerasfilter hebben.

Let u ook op de verschillende hoogtes van de planten zodat u er altijd een mooi uitzicht op hebt.

De meest populaire moerasplanten of helofyten:

Rietsoorten:

Riet groeit erg sterk en wordt beschouwd als een goed zuiverende plant, maar ons ruisende ranke riet wordt meters hoog. Er zijn zelfs ondersoorten bekend die 6 meter hoogte halen, toch wat te hoog voor de doorsnee tuin en vijver. De wortelstokuitlopers groeien sterk en kunnen door folie, zelfs door beton en polyester. Riet is dus zeker niet geschikt voor algemeen gebruik in vijverfilters. Ook de rietsoort bamboe kunt u daarom niet bij een folievijver gebruiken. Riet heeft de neiging om andere planten te overwoekeren.

Gele Lis:

Deze irissoort is ongetwijfeld de meest dankbare en populaire plant voor vijvers.

Het is een prachtige plant met een lange bloeiperiode en heeft een groot wortelstelsel waarmee hij het water zuivert. Deze wortels vormen overigens geen gevaar voor het vijverfolie. Op de ranglijst van meest nuttige planten voor waterzuivering in de gematigde streken staat gele lis in de top drie. Voor onze visvijvers en zwemvijvers kunnen we hem zelfs op de eerste plaats zetten. Gele lis heeft een lange vegetatieve periode, vormt een dicht maar oppervlakkig wortelstel waar de nuttige bacteriën graag op zitten, is gemakkelijk te onderhouden (één keer per jaar in de herfst afsnijden) en vormt geen probleem voor de waterdichting. Het is ook nog een mooie plant en er bestaan enkele interessante cultuurvormen (bontbladige vorm, met witte bloemen, met paarse bloemen).

Hij is gemakkelijk te onderhouden en overwoekert de rest van de planten niet snel.

Dwerglisdodde:

Grote lisdodde wordt groot, gaat zeker woekeren en alles inpalmen, zowel diepe als ondiepe waterzones. Kleine lisdodde is helemaal niet klein maar wordt zelfs nog hoger.

Wat wel kan zijn de dwerglisdodde en slanke lisdodde, beide worden niet te groot en vormen geen risico voor de waterdichting. Bonte lisdodde is ook een mogelijkheid. Dit is een cultuurvorm van een Japanse vorm van grote lisdodde. Het is een erg mooie plant maar¦ bontvormen groeien beduidend trager en deze vorm is bovendien niet helemaal winterhard tijdens koude winters Deze wordt niet al te groot en is met zijn bruine pluizige bolletjes heel decoratief.

Zijn grote broer, de gewone Lisdodde overwoekert snel de andere planten als hij niet in toom wordt gehouden. De wortels van de gewone Lisdodde vormen ook een gevaar voor vijverfolie.

Hetzelfde geldt voor de Kleine Lisdodde. Let u dus op, want deze variant is dus niet dezelfde als de Dwerglisdodde.

Kalmoes:

Kalmoes is een plant met grote rechtopstaande of zwaardvormige bladeren. Langs één kant zijn ze gegolfd en dit is een gemakkelijk determinatiekenmerk want dat komt bij geen enkele andere moerasplant voor. Het is zeker een van de allerbeste gewassen voor de filter want het verbruik aan fosfaten is erg hoog. Bovendien blijkt deze medicinale plant ook nog stoffen af te scheiden die het vijverwater ontsmetten en de ontwikkeling van ziektekiemen als Salmonella verhinderen. Daarom wordt kalmoes vaak gebruikt in zwemvijvers. Kalmoes wordt bovendien beschouwd als een afrodisiacum. Kalmoes geeft ook nog eens een heerlijke geur af.

Mattenbiezen of waterbiezen:

Mattenbiezen zijn mooie structuurplanten die tot diep in het water kunnen groeien en met hun rolronde stengels recht omhoog door het watervlak priemen. Door hun groeikracht zuiveren ze het water. Toch is het aangeraden ietwat voorzichtiger om te springen met deze planten want op lange termijn kunnen ze ook door folie priemen. Het is veiliger om mattenbiezen in grote manden te plaatsen. Als de wortelstokuitlopers om de twee tot drie jaar afgesneden worden is er geen gevaar voor de waterdichting. Een klein beetje aandacht volstaat dus. Inderdaad, deze plant werd vroeger gebruikt om stoelen mee te matten.

Dus een sterke, robuuste plant die snel groeit en toch netjes binnen de perken blijft. De uitlopers van de wortelstokken moeten wel om de 2-3 jaar worden gesnoeid om lek raken van vijverfolie te voorkomen.

Gewone Waternavel:

Waternavel staat erom bekend zeer sterk te zuiveren door zijn groeikracht. Bovendien verwijdert waternavel zware metalen en slaat deze op in zijn weefsel. De kleine schildjes worden meestal een tiental centimeter boven het water geheven, wat een mooi zicht geeft als onder begroeiing tussen hogere verticale planten. Van waternavel gebruikt men de inheemse vorm (Hydrocotyle vulgaris) of de Amerikaanse (Hydrocotyle ranunculoides). Deze laatste groeit uitzonderlijk snel en kan woekeren (voor moerasbedfilters is dit eerder een pluspunt).</

Waternavel wordt vaak gebruikt als een groen ondertapijt tussen de hoge verticale planten.

Het plantje bloeit ook nog eens met leuke witte of rode bloempjes.

Groenblijvers:

Beekpunge is een inheems winter groeiend kruipend plantje dat erom bekend staat enorm veel nitraat te verslinden, en bloeit met een mooi blauw bloempje.

Crassula helmsii groeit vaak erg goed in de winter en brengt zuurstof naar zijn wortels en verrijkt zo de moerasbedbodem ermee (maar moet wel diep genoeg anders kan hij bevriezen).

Naaldwaterbies groeit ook in de winter gewoon door en zorgt dan voor veel zuurstof in het water. (maar moet wel diep genoeg anders kan hij bevriezen).

Lidsteng vormt decoratieve dennenboompjes en begint al heel vroeg in het voorjaar met groeien en dus met zuiveren. Leuk plantje om te zien.

Zegge is een meestal winterharde grassoort die heel hard groeit en in heel veel varianten te verkrijgen is.

Drijvende planten:

Deze planten drijven los op het water en halen met hun fijne worteltjes zeer veel voedingsstoffen uit het water. Vooral de exotische soorten zoals watersla en waterhyacint zijn erg populair. Drijfplanten breiden zich meestal erg vlug uit in de zomer. Binnen de kortste tijd kunnen ze heel de filterzone inpalmen. Dit is niet wat we willen, want ze zouden maar een vierde van het oppervlak van de filter in beslag mogen nemen.

Het probleem is dat ze de zuurstofuitwisseling aan het wateroppervlak belemmeren en teveel licht afschermen voor de andere planten. Haal op geregelde tijdstippen een deel weg.

Zuiverende zuurstofplanten:

Wanneer er tijdens de aanleg gezorgd is voor plaatsen met dieper water in de filterzone dan kunnen daar zuurstofplanten groeien. Een 50 cm is voldoende voor verschillende soorten. Zuurstofplanten nemen hun voeding rechtstreeks op uit het water via hun stengels en bladeren.

Waterpest en hoornblad verkiezen hard water.

Aarvederkruid is weinig eisend en groeit meestal erg goed.

Bron mos heeft weinig licht nodig en groeit ook in de winter.